Ece KurtABD ile İran arasındaki gerilim, 86 gün önce İsrail’in İran’a başlattığı saldırıyla tırmandı ve dünya ekonomisinde büyük dalgalara yol açtı. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın önceki gün “İran’la anlaşmaya çok yakınız” açıklaması, barış umudunu yeniden yeşertti. Trump, dünkü açıklamalarında acele etmeyeceklerini belirtti ve 60 günlük bir mutabakatın detaylarının hala belirsiz olduğunu dile getirdi. Washington, İran’ın nükleer silah edinmesine asla izin vermeyeceği konusundaki kararlılığını sürdürüyor.
Taraflar arasında 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesten bu yana, İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki müzakereler devam ediyor. İran, bu süreçte taviz vermeyeceğini vurgularken, anlaşmanın hâlâ kırılgan bir zemin üzerinde ilerlediği görülüyor.
Trump, yaptığı açıklamada, “Temsilcilerimize bir anlaşma yapmak için acele etmemelerini, zamanın bizim lehimize olduğunu söyledim” ifadelerini kullandı. Hürmüz Boğazı’ndaki ABD ablukasının ise mutabakata varılana kadar süreceğini belirtti. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, anlaşmanın yürürlüğe girmesi için ülkenin ruhani lideri Mücteba Hamaney’in onayının gerektiğini duyurdu.
ABD basınında yer alan haberlere göre, taraflar Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’ın petrol satışlarına izin verilmesi gibi konular üzerinde anlaşmaya varmayı hedefliyor. Axios’a göre, taslak anlaşma ile Boğaz’ın 60 gün boyunca gemi geçişine açık olması, İran’ın yerleştirdiği mayınları temizlemesi ve gemilerin serbest geçişine olanak tanıması öngörülüyor. ABD’nin ise İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracağı ve İran’ın petrol satışları için bazı yaptırım muafiyetleri sağlayacağı bildiriliyor. Ayrıca, taslakta İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların sona ereceği yönünde maddeler yer alıyor.
Ancak, iki taraf arasındaki çelişkiler de devam ediyor. İran’ın nükleer programıyla ilgili olarak daha önceki taahhütlerinden geri adım atmadığını belirten yetkililer, ABD’nin nükleer materyaller konusunda herhangi bir söz vermediğini ifade ediyor. Hürmüz Boğazı’ndaki durumun 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere döneceği öne sürülse de, İran bu durumu daha az gergin bir ortam olarak tanımlıyor.
Uzmanlar, anlaşma ile ilgili ilk detayların ortaya çıkmasıyla birlikte yaşanan görüş ayrılıklarının, sürecin oldukça kırılgan olduğunu gösterdiğine dikkat çekiyor. Tasnim Haber Ajansı, ABD’nin İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması gibi konularda engeller çıkardığını ve bu nedenle olası bir mutabakatın geçersiz olabileceğini iddia ediyor.
Son olarak, Axios haber sitesi, Trump’ın İran ile bir anlaşma sağlanması durumunda, telekonferansa katılan ülke liderlerini İbrahim Anlaşmaları’na katılmaları yönünde teşvik ettiğini bildirdi. Tahran yönetimi ise bu süreci bir “geri adım” değil, “zafer” olarak değerlendirdiğini ifade ediyor.